De “ik heb zwarte vrienden”-strategie

Vandaag berichtte Voetbalzone.nl over een verhaal van de zwarte voetballer Eljero Elia. In de bekerfinale van het afgelopen seizoen, tussen Elia’s toenmalige club FC Twente en SC Heerenveen, zou de blanke Heerenveen-verdediger Michael Dingsdag hem nogal racistisch en beledigend toegesproken hebben: ‘Wat kijk je nou, aapie? Met je kankerzwarte moeder.’

Dingsdags reactie op deze aantijging is de volgende: “Deze woorden heb ik nooit gebruikt. Deze ziekte komt ook in mijn familie voor. Ik pas wel op om dat woord op die manier te gebruiken. En iedereen die mij kent, weet dat ik in Amsterdam een heleboel Surinaamse vrienden heb.”

In 2002 onderzocht de socioloog Eduardo Bonilla-Silva de manier waarop blanken zichzelf in hun taalgebruik proberen in te dekken tegen beschuldigingen van racisme. Een van de meestgebruikte manieren die blanken gebruiken is de “ik heb vrienden die zwart zijn”-strategie. Een argument is het namelijk niet, want waarom zou iemand met zwarte vrienden niet racistisch kunnen zijn? Racisme is de notie dat iemands identiteit bepaald wordt door zijn huidskleur of afkomst, en het hebben van die onjuiste denkwijze kan zowel in vriendschap of vijandschap resulteren.

Uit onderzoeken blijkt echter dat de “ik heb vrienden die zwart zijn”-strategie vaak gebruikt wordt daarna iets te kunnen zeggen dat negatief is. Mensen in het onderzoek die eerst verkondigen dat ze zwarte vrienden, collega’s of familieleden hebben, permitteren zich daarna regelmatig te zeggen dat donkere mensen van nature agressiever zijn en een flink temperament hebben, discriminatie overdrijven, en dat ze vaak slechter af zijn dan blanken omdat ze in veel gevallen niet hard willen werken voor iets.

Veel blanke mensen gebruiken deze strategie op een nogal onlogische, vreemde manier. Op de vraag of ze ooit met een zwarte man uit was gegaan, reageerde een van de onderzochte personen: “Nee, maar een van mijn beste vrienden is zwart”. Op een vraag aan een andere persoon, “Denk je dat zwarte mensen op prijs gesteld worden in banen, buurten en scholen?” was het antwoord: “Dat kan ik niet goed beoordelen, denk ik, maar toen ik op school zat was een van mijn beste vrienden een zwarte jongen.”

In het zogenaamde “color-blind racism”, inmiddels geaccepteerd door veel sociologen, zijn er nog veel meer strategieën die zorgen dat openlijk racisme omzeild of uitgeschakeld wordt, om daarna volop racistische dingen te kunnen verkondigen. Het geval van Michael Dingsdag is slechts een volgende uiting van deze nogal vreemde strategie, die desondanks onder veel blanken erg goed werkt.